حکمرانی علوی ومواجه با مخالفان
سخنرانی آیة الله قاضی‌زاده به مناسبت شب نوزدهم رمضان
به گزارش خبرنگار سایت اندیشه ما آیة الله کاظم قاضی زاده از اساتید درس خارج فقه حوزه علمیه قم ورئیس موسسه پژوهشی- فرهنگی فهیم به مناسبت شب نوزده قدر شب ضربت خوردن امیرمؤمنان (ع) در مسجد امیر المومنین ع تهران به سخنرانی تحت عنوان« امام علی و مواجه با مخالفان» پرداخته است که گزیده سخنرانی استاد خدمت مخاطبان گرامی تقدیم می‌گردد.
آیة الله قاضی‌زاده در صحبت‌های آغازین خویش بیان داشت: دشمنان خواستند که فضایل امام علی (ع) را مخفی کنند ، دوستان هم به‌خاطر که مورد هجمه دشمنان قرار نگیرند فضایل امام را مخفی کردند؛ اما در میان این دو مخفی‌کردن فضایل و مناقب امام علی طوری است که بعد از گذشت قرن‌ها باید گفت: ای دنیا کاش تمام نیروهای خود را جمع می‌کردی و می‌توانستی در دنیا یک علی دیگر ارائه نمایی . مادر روزگار عقیم است از آوردند شخصیتی مانند امام علی (ع). برای این است که همه افراد، اصناف و گروه‌ها امام علی (ع) را مقتدای خودشان می‌دانند اهل معرفت علی را سرسلسله عرفان می‌دانند اهل ادب کلمات او را سرمنشأ ادب عرب می‌دانند اهل جنگ و جهاد جنگ‌آوری نظامی‌گری او را بالاترین می‌دانند در تمام عرصه‌ها زندگی نام امام علی (ع) سرآمد همگان است.. ما هم به‌عنوان مسلمانان و مؤمنان با نام امام علی، از نظام شهنشاهی به‌نظام جدید آمدیم.
رئیس مؤسسه فهیم بیان داشت: علی به‌عنوان حاکم به‌عنوان رئیس دولت اسلامی که تمام جهان آن روز را مدیریت می‌کرد سیره و کلمات دارد که هنوز جذابیت دارد. کافی است شما به یک نامه امام علی (ع) توجه کنید. نامه امام علی به مالک‌اشتر که به‌عنوان منشور حاکمیت در جامعه اسلامی القا شده است . حدود سی صفحه است خیلی از مطالب جدی و عالی در مورد آیین حکمران اسلامی در این نامه آمده است که هنوز منشور ملل متحد به آن نرسیده است. این نگاه امام به انسان‌ها که می‌فرمودند مردم دو گروه بیشتر نیستند؛« ولاتَكونَنَّ علَيهِم سَبُعا ضارِيا تَغتَنِمُ أكلَهُم ؛ فإنَّهُم صِنفانِ إمّا أخٌ لَكَ في الدِّينِ ، أو نَظيرٌ لَكَ في الخَلقِ» ،یا برادر دینی شما است و مسلمان است یا در انسانیت شبیه تو هستند با همه انسان‌های که در قلمرو حکومت شما هستند بایستی با انسانیت و مهربانی رفتار کنید
آیة الله قاضی زاده اظهار داشت: افرادی در هر حکومت همراه با حاکمان هستند ، حرف حاکمان را گوش می‌دهند ، نزدیک به حاکمیت هستند، فرمان بردارند. این که حکومت به آنها عنایت داشته باشند چیزی عجیبی نیست. این که حاکم آنان را دوست داشته باشند و اظهار ارادت کنند طبیعی است. ولی آن چیزی که درباره امام علی(ع) مطرح است. برخورد و مواجه ایشان با کسانی است که با حضرت امام علی(ع) دشمن و مخالف بودند. این است که سیره علوی را در حکمرانی و برخورد با مخالفان از خیلی چیز ها جدا می‌کند والگویی از آیین حکمرانی اسلامی را برای جامعه انسانی ارائه می کند.
رئیس موسسه فهیم گفت: حضرت امیر (ع) از مردم کوفه می‌خواست که ایشان را همراهی کنند و در مقابل دشمنان جنگ نمایند. شخصی است به نام به “بسر بن ارطاه” که در تاریخ نوشته شده است وی استاندار بوده البته در برخی نقل‌ها در یمن ،در برخی نقل‌ها در همدان استاندار بوده است. این شخص با شیعیان امام علی خیلی مخالف بوده روستا به روستا می‌رفت و تعداد زیادی از شیعیان و از سادات و موالیان حضرت امیر توسط ایشان کشته شده‌اند.حضرت امیر ع یک اعلام عمومی کردند که مرد کوفه جمع شوند بروند به جنگ او . ولی جمع نشدند و همراهی نکردند. معمولاً در حکومت‌ها می‌گویند کاری ندارد اگر مردم نافرمانی کردند تعدادشان را محاکمه و مجازات کنید تا بقیه فرمان برند . کاری که حجاج در کوفه انجام داد ؛حجاج می‌خواست جنگ برود درخواست کرد تمام مردان بیایند. یک پیرمردی آمد گفت من چند پسر داشتم همه به جنگ رفتند . من خودم هم لنگ هستم وهم پیر هستم اجازه می‌دهید که من در جنگ شرکت نکنم .می‌گویند هنوز صحبت پیرمرد تمام نشده بود حجاج دستور داد سرش را جدا کنند.ولی امام علی (ع) این طور نبود جمله زیبایی امیرمؤمنان در این واقعه دارد که انسان باید این جمله را با آب‌طلا بنویسد این کلام در منابع متعدد هست ،در نهج‌البلاغه است ،در کتب تاریخی هست. در اصول کافی هست . حضرت می‌فرمودند که مردم وقتی تابستان به شما می‌گویم بجنگید هوا گرم است زمستان بجنگید می‌گوید هوا سرد است شما را در مواردی که شرعاً مجاز بود تعذیر کردم نیامدید.و در ادامه فرمودند :
«وَ إِنِّي لَعَالِمٌ بِمَا يُصْلِحُكُمْ وَ يُقِيمُ أَوَدَكُمْ وَ لَكِنِّي لَا أَرَى إِصْلَاحَكُمْ بِإِفْسَادِ نَفْسِي » من می‌دانم که چه چیزی شما را اصلاح می‌کند و کجی شما را راست می‌کند ولی من اصلاح شما را به قیمت فساد خودم قبول نمی‌کنم امام علی کسی نیست که مردم را فرمان‌بردار کند و به هر وسیله‌ای دست بزند . حضرت می‌فرماید اگرچه شما نافرمان هستید. ولی من کاری نمی‌کنم که باعث افساد خودم شود. همان کاری که بعداً حجاج کرد
استاد خارج فقه حوزه علمیه قم در ادامه صحبت‌های خود گفت:: برخورد امیرمؤمنان با کسانی که همراه با حاکمیت نبودند و اعتراض داشتند خیلی جالب است ما گاهی اوقات فکر می‌کنیم اگر منکر در جامعه هست باید به هر قیمت منکر را برداریم . چه کاری کنیم؟ یک کاری کنیم که بازدارندگی داشته باشد. جریمه کنیم، نشد محرومیت اجتماعی بدهیم ، سوار مترو و قطار نشوند ، از سفر خارج منع کنیم ، از سفر داخل منع کنیم .اینگونه رفتار ها را وقتی با سیره امیرمؤمنان مقایسه کنیم خیلی متفاوت است . ایشان با کسانی که مسلماً خلاف می‌کردند؛ چون باید در جنگ همراهی می‌کردند و نکردند .حضرت می‌فرماید می‌دانم شما خلاف کردید؛ ولی من با هر وسیله‌ای نمی‌خواهم شما را به خط کنم و شما را فرمان‌بردار کنم یک‌قدری مجازات متعارف انجام داده می‌شود. ولی نه بیشتر
رئیس موسسه فهیم بیان داشتند: وقتی این مباحث مطرح می‌شود . برخی می‌گویند همه دنیا این کار را می‌کنند؛ ولی امام علی این طور نبود نوع مواجه امام علی با مخالفان با دیگرانی که همراهی ایشان نبودند عجیب بود.
امام در فرمان خود به مالک‌اشتر یک جمله دارد به مالک این طور دستور می‌دهد می‌گویند برای کسانی که حاجتی دارند و اعتراضی دارند«وَاجْعَلْ لِذَوِي الْحَاجَاتِ مِنْکَ قِسْماً تُفَرِّغُ لَهُمْ فِيهِ شَخْصَکَ»، می‌گوید جناب مالک وقتی مصر رفتی یادت باشد یک جلسه‌ای باید باشد که تنهای تنها درد دل‌های مردم را بشنوی حرف‌های مردم را بشنوی
«وَتَجْلِسُ لَهُمْ مَجْلِساً عَامّاً، فَتَتَوَاضَعُ فِيهِ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَکَ، وَتُقْعِدُ عَنْهُمْ جُنْدَکَ وَأَعْوَانَکَ مِنْ أَحْرَاسِکَ وَشُرَطِکَ، حَتَّى يُکَلِّمَکَ مُتَکَلِّمُهُمْ غَيْرَ مُتَتَعْتِع» اطرافیان و پاسداران خود را بیرون کنید تا مردم راحت بتوانند حرف خود را بزنند و انتقاد کنند اگر قرار باشد همه تعریف کند پس انتقاد را چه کسی انجام بدهد. اگر انتقاد نشود چه می‌شود؟ جامعه به کجا می‌رسد؟ بعد یک جمله دارد که جا دارد در جوامع با آب‌طلا نوشته شود . ایشان می‌فرماید: «فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلی‌الله عليه و آله و سلم يَقُولُ فِي غَيْرِمَوْطِن»: از پیامبر در موارد متعدد شنیدم که می‌فرمود: «لَنْ تُقَدَّسَ أُمَّةٌ لاَ يُؤْخَذُ لِلضَّعِيفِ فِيهَا حَقُّهُ مِنَ الْقَوِيِّ غَيْرَ مُتَتَعْتِع». جامعه ای که ضعیف بدون لکنت زبان نتواند حق خود را از قوی بیگیرد این جامعه تقدیس نمی شود جامعه جامعه خوبی نیست. جامعه ای خوب است که ادم ضعیف بلند شود بتواند حق خود را به راحتی بتواند از قدرت مندان مانند وزیر فرماندار واستاندار … به راحتی بیگرد نه اینکه اگر آقا امد حرف زد بگویم اول حرف های خود را بده که بررسی کنیم آقا خوشش بیاید اگر خوب نیست نباید گفته شود بعدا اگر حرف بد زد باید پیگیری کنیم از دانشگاه واداره اخراج کنیم. این جامعه اسلامی نشد وجامعه امیر مومنان نشد. اولین گام که توصیه می کنند باید در جامعه صداهای مختلف شنیده شود صدا های حاجت دارند آن های که حاجت دارند مشکل شان را بدون لکنت مطرح کنند نه اینکه أصلا حرف نزنند بلکه حرف خود را بزنند ولی بدون لکنت حرف بزنند امام علی به مالک می گوید این طوری باید زندگی کنید.
استاد قاضی زاده فرمود: ممکن است بگویند در دنیای جدید نمی‌شود چنین کاری کرد. فرض کنید کسی در یک سطح کلان دولتی کار می‌کنند؛ مانند وزیر بالاتر یا پایین‌تر از وزیر مانند فرماندار، استاندار اگر بخواهد به کار مردم برسد و بخواهد از سیره حکمرانی امیرمؤمنان الگوگیری نماید در دنیای جدید باید با خبرنگاران مصاحبه زنده انجام بدهد جامعه خوب است که مسئولان در دنیای امروز اعلام کنند یک مصاحبه زنده‌ای با خبرنگاران انجام بدهد. حاکمان جامعه در جلسه حضور یابند و خبرنگاران منتقد بدون لکنت‌زبان سؤال کنند در چنین جامعه‌ای است که طبق فرمایش امیرمؤمنان ضعیف می‌تواند حق خود را از قوی پیگرد. چنین جامعه مقدس است و چنین جامعه را می‌توان حساب کرد که پیروی امیرمؤمنان هستند
آیة الله قاضی زاده در مورد نحوه برخورد امام علی(ع) با مخالفان بیان داشت: وقتی با ایشان برخورد می شد گاهی اوقات فحشی می دادندامام چگونه برخورد داشتند داستان معروفی است با اصحاب خود نشسته بودند زن زیبای گذشت حاضران نگاه می کردند«و روي أنّ عليّا عليه السلام ـ لَمّا كانَ جالِسا في أصحابِهِ فمَرَّت بهِمُ امرأةٌ جَميلَةٌ ، فرَمَقَها القَومُ بأبصارِهِم ، فقال : إنَّ أبصارَ هذهِ الفُحولِ طَوامِحُ . ، و إنّ ذلكَ سَببُ هَبابِها .، فإذا نَظَرَ أحَدُكُم إلَى امرأةٍ تُعجِبُهُ فلْيُلامِسْ (فلْيَلمِسْ) أهلَهُ ، فإنّما هِيَ امرأةٌ كامرأتهِ » امام على عليه السلام در ميان اصحاب خود نشسته بود و زن زيبايى از كنارشان عبور كرد و يارانش چشم به او دوختند، فرمود : ديدگانِ اين نرينگان حريصانه مى نگرد و اين نگريستن باعث برانگيختن آنان مى شود. پس، هرگاه يكى از شما زنى را ديد كه نظر وى را به خود جلب كرد، با همسر خويش همبستر شود؛ زيرا آن زن نيز زنى همانند زن خود اوست وقتی این مطلب را امام علی فرمود بعضی از مخالفان گفتند : «فقالَ رجُلٌ مِن الخَوارجِ : «قاتَلَهُ اللّه ُ كافِرا ما أفقَهَهُ!» فوَثَبَ القَومُ لِيَقتُلوهُ ، فقالَ عليه السلام :رُوَيدا إنّما هُو سَبٌّ بسَبٍّ أو عَفوٌ عن ذنب» مردى از خوارج گفت : خدا اين كافر را بكشد، چقدر داناست . ياران حضرت از جا جستند كه او را بكشند. امام فرمود : آرام باشيد؛ سزاى دشنام، دشنام است، يا بخشايش گناه
. حضرت فرمود آرام باشید جزای فحش است یا عفو فحشی به من داده است من هم حق دارم فحشی بدهم. اخلاق علوی این گونه است با کسانی که به‌ناحق فحش می‌دهد حضرت اینگونه برخورد می‌کند .
یکی از جریان‌های جدی مخالفان در زمان حکومت امیرمؤمنان خوارج بودند. خوارج کسانی بودند که در لشکر امام علی (ع) بودند در مقابل معاویه در جنگ صفین حضور داشتند؛ ولی مقدس‌نماهایی بودند که اهل درایت نبودند معاویه داشت شکست می‌خورد .عمرعاص آدم زیرکی بود ، قرآن‌ها را بالای نیزه کرد ، قرآن‌ها رفت بالای نیزه درنتیجه جریان حکمیت پیش آمد. کسانی که بعداً جز خوارج شدند آمدند سراغ حضرت امیر (ع) گفتند : یا علی با پذیرش حکمیت همه‌مان کافر شدیم ، بایستی توبه کنیم ،ما هم توبه می‌کنیم ،شما هم توبه کنید. امام علی ع در جواب فرمودند : من در جنگ‌ها همراهی پیامبر بودم از بدر و اُحد مسلمان بودم، حالا توبه کنم که مسلمان شوم ؟ اعتراض و بحث زیاد شد حضرت امام علی (ع) استدلال هم می‌کردند
. ولی امام فرمودند سهم آنان را از بیت‌المال قطع نمی‌کنیم خوارج مخالف من هستند؛ چون مخالف من هستند سهمشان را از بیت‌المال قطع نمی‌کنم .مانع نمازخواندنشان در مساجد نمی‌شویم تا زمانی که خون نریخته‌اند ما با آنها نمی‌جنگیم در تعبیر دیگر فرمودند اگر ساکت شوند با آنها کاری نداریم. اگر سخنی دارند در برابرشان استدلال می‌کنیم؛ ولی اگر دست به شمشیر بزنند در برابر آنها می‌جنگیم
رئیس مؤسسه فهیم در پایان صحبت‌های خود بیان داشت: مواجه امیرمؤمنان با مخالفان یکی از مهم‌ترین ارزش‌های است ما در زندگی امیرمؤمنان می‌توانیم موردتوجه قرار بدهیم
ایة الله قاضی‌زاده گفت: ما اصلاً فراموش کردیم آیات قرآن را . گاهی اوقات هست که یک برخورد محبت‌آمیز جامعه را اصلاح می‌کند روابط را اصلاح می‌کند روابط خانوادگی را اصلاح می‌کند. قرآن کریم آیه بلندی دارد وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ ( سوره فصلت /۴۱) اگر کسی کاری بدی کرد شما جواب ایشان را به خوبی بدهید. ناگهان کسی که عداوت داشت ودشمن خونی بود دوست گرم وصمیمی می شود
ما باید از سیره امام علی در آیین حکمرانی، برخورد با مخالفان سیاسی در عرصه روابط فردی و اجتماعی و خانوادگی‌مان باید استفاده کنیم.
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. نخستین نفر باشید.
یادداشت، نقد یا دیدگاه خود را بنویسیدبدون ترک این صفحه، برداشت خود را با ما و دیگر خوانندگان در میان بگذارید.