تهمت زدن و خلاف گفتن، دعوت به تقوا نیست!

تهمت زدن و خلاف گفتن، دعوت به تقوا نیست!

آیت الله سیدضیاء مرتضوی

۱- یکی از بخش‌های الزامی در خطبه‌های نماز جمعه سفارش به تقواست. چنان که به نظر امام‌خمینی این امر در خطبه اول بی‌تردید و در خطبه دوم بنابر احتیاط واجب است و برخی در هر دو خطبه واجب شمرده‌اند. امام‌خمینی افزون بر شرط عدالت نوشته است:
«شایسته است کارهای امام جمعه موافق با پندها و ترس و تشویق درباره دیگران باشد، و از هر چه مایه وهن او و سخن او می‌شود، حتی اگر ناشی از پرحرفی و مزاح و بیهوده‌گویی باشد، پرهیز کند. همه اینها نیز خالص برای خداوند تعالی و با رو‌گردانی از حب دنیا و ریاست -که ریشه هر خطیئه است- باشد تا سخن او تاثیری در جان‌ها داشته باشد.»
با این حساب جایگاه تکبر و خود‌بینی و جاه‌طلبی و حسادت و چاپلوسی و -نعوذ بالله- اهانت و تهمت و پرده‌دری و درشت‌گویی و تحقیر این و آن و یا ریا‌کاری و خلاف‌گویی و اختلاف‌افکنی و فریب‌کاری و نسبت اینها با خطبه نماز آشکار است و باید نقش آن را در زوال شرط عدالت و سقوط از اصل صلاحیت در نظر داشت.

۲- اینکه کسی در خطابه عمومی در تخطئه رفتار گروهی از افراد جامعه که ممکن است در جای خود تذکر درستی هم باشد، خانواده «بسیاری» از آنان متهم به تهمتی ناروا سازد و با تایید مخاطبان همراهی کند، این پرسش را پدید می‌آورد که این «نسبت» چه رابطه‌ای با دعوت به تقوا در خطابه و چه نسبتی با شرط عدالت در امام دارد؟ و با این فرض که گوینده آماری قطعی (!) در اختیار دارد که آن خانواده‌ها همان گونه هستند که او مدعی است، این اعلان عمومی چه نسبتی با «اشاعه فحشاء» دارد که امری حرام است؟

۳- ممکن است گفته شود این خطائی بوده که به هر حال صورت گرفته و با توبه و عذرخواهی امکان جبران هست؛ چنان که خطیبی، چند سال پیش، به یکی از بزرگان مرجعیت، دام ظله، نسبتی زشت داد و پشیمان شد و در خطابه بعد عذرخواهی و استغفار کرد. اما اگر کسی احتمالا به زشتی و حرمت کار خود پی برد یا در پی واکنش جامعه هزینه و پی‌آمد آن را فراوان دید و به عنوان جبران، چند خلاف دیگر مرتکب شد، چه باید گفت؟

۴- در مواردی که کسی از روی سهو یا فریب شیطان یا اغوای دیگران یا به هر دلیل دیگر، مرتکب چنین خلاف آشکاری می‌شود، راه درست این است که در نخستین فرصت در پیشگاه خداوند استغفار و از صاحبان حق طلب عفو و عذرخواهی کند و توضیحات تکمیلی احتمالی بعدی را مانع اقدام سریع در عذرخواهی نبیند. اما اگر در حالی که هزاران نفر شنیده و دیده‌اند و اسناد روشن آن، برای مقایسه، همچنان در اختیار عموم است، به صراحت اصل گفته خود را انکار کند و حتی مدعی نشود و توجیه نکند که مقصودش از تعبیر «دزد» عدم «تدین» بوده است و از سوی دیگر افراد و رسانه‌ها را به تحریف سخن خود و دوری از امانتداری و بی‌منطقی آنان متهم کند، نه تنها آن خطای نخست را جبران نکرده، بلکه خطاهای دیگری مرتکب شده است؛ یکی انکار صریح واقعیت خلاف‌گویی و دیگر که بدتر است، تکذیب و نسبت ناروا به آن همه افراد و رسانه‌ها که اصل سخن را بازگو و از آن انتقاد کرده‌اند؛ درست به همان دلیلی که گوینده را حتی وادار به انکار اصل سخن کرده است! البته خطای سوم نیز ایجاد یا گسترش بدبینی درباره جایگاه خود و نعوذ بالله درباره اصل دینداری است. کسی که در چنین جایگاهی قرار داده می‌شود باید با هر انگیزه که هست، شجاعت اقرار به اشتباه و عذرخواهی نیز داشته باشد و گرنه مایه وزر و وبال فزونتر برای خود و دیگران و پی‌آمدهای شرعی آن خواهد شد.

۵- خداوند رحمت کند امام‌خمینی را که وقتی متوجه شد یکی از فقهای شورای نگهبان به یکی از فعالان سیاسی، «نسبت کمونیستی» داده، در نامه‌ای خطاب به فقهای شورا تذکر داد برخی از آنان وارد مسائلی می‌شوند که موجب وهن شوراست و آنان نباید وارد مسائل اختلافی شوند. سپس با نام بردن یکی از آنان، تندی کردن را دور از شأن او شمرد و افزود:
«اينكه ديگر روشن است كه روى منبر و يا هر كجا حرام است به مسلمانى نسبت كمونيستى داد. بر فرض كه ايشان بگويد من نسبت ندادم ولى اين را كه معترفند كه گفته‌اند: می‌گويند، آقاى سلامتى كمونيست است. آيا اين توهين و گناه بزرگ از شخصى كه عضو شوراى نگهبان است، آن هم به مسلمانى كه نماينده مردم تهران است، شرعاً چه صورتى دارد… همه بايد توجه كنيم كه آلت دست بازيگران سياسى نشويم. بايد سعى شود آقايان به عنوان منبرى پرخاشگوى كه تا اين مرحله حاضر است پيش رود معرفى نشوند. شما نگوييد، آنها به ما بد می‌گويند و ما با اين صحبت‌ها جواب آنها را می‌دهيم. آنها كه به شما بد می‌گويند، پست مقدس شوراى نگهبان را ندارند. شما در مكانى نشسته‌ايد كه بايد خيلى از مسائل را با سكوت و وزانت خويش حل كنيد. حواستان را جمع كنيد كه نكند يكمرتبه متوجه شويد كه انجمن حجتیه‌ای‌ها همه چيزتان را نابود كرده‌اند» و السلا