محاربه با چه قصدی!؟
آیة الله محمد سروش محلاتی
❓طرح مسئله:
آیا قصد و انگیزه در تحقق جرم محاربه دخالت دارد؟ آیا هر کس که در بین مردم سلاح به دست می‌گیرد و یا از سلاح استفاده میکند و به دیگری آسیب می‌رساند، با هر قصد و انگیزه ای محارب است؟
اگر قصد در این جرم دخالت دارد، چه قصد و انگیزه ای در تحقق محاربه شرط است؟
🔷ضرورت قصد خاص در محاربه
فقهای امامیه فرموده اند که محاربه: اسلحه کشیدن “برای ترساندن مردم” است، به تعبیر محقق حلی: من جرد السلاح لاخافة الناس و همین تعبیر در کلام علامه حلی و بسیاری فقهای دیگر تکرار شده است و محقق اردبیلی توضیح داده که “قصد اخافه” مردم لازم است (مجمع الفائده،ج۱۳،ص۲۸۶) و صاحب جواهر هم تاکید دارد که فساد فی الارض با “قصد اخافه” تحقق می‌یابد و اگر بدون قصد اخافه از سوی شخصِ سلاح بدست، مردم بترسند، محاربه نیست(ج۴۱،ص۵۶۶) این شرط مورد اتفاق نظر بین فقها دانسته شده که رأی مخالف آن –در شرح لمعه — شاذ و ضعیف است(ریاض المسائل،ج۱۶،ص۱۵۱) مراجع بزرگ معاصر مثل آیت الله خویی و امام خمینی نیز بر همین نظرند. بر این اساس، در مواردی که این قصد احراز نشود، طبق قاعده “درء الحدود بالشبهات”، مجازات محارب اعمال نمی‌شود.(جواهر الکلام، ج۴۱،ص۵۶۸)
🔷 قصدهای متفاوت که محاربه نیست
این شرط شایسته تأمل زیادی است و قلمرو محاربه را کاملا محدود میکند، بنظر می‌رسد که توضیح آیت الله موسوی اردبیلی که علاوه بر مقام فقاهت از تجربه مدیریت قضایی در دهه نخست نظام برخوردار بوده است، در این زمینه گویاتر و روشنتر است:
در تحقق محاربه، لازم و ضروری است که قصد انجام جنایت وجود داشته باشد به این معنی که فعل با انگیزه افساد فی الارض و ترساندن مردم و شهروندان، انجام شود. لذا اگر قصد فساد نداشته باشد، مثلا اگر به این انگیزه ها سلاح بکشد، محاربه نیست:
— اسلحه کشیدن به قصد شوخی و سرگرمی
— اسلحه کشیدن به قصد ترساندن محارب و دفع فساد وی
— اسلحه کشیدن برای ظلم و تعدی به یک شخص
— اسلحه کشیدن برای انتقام گرفتن از یک شخص
— اسلحه کشیدن برای جلوگیری از اذیت و اهانت دیگران
در موارد فوق، هر چند اسلحه کشیدن مشروع نباشد ولی عنوان محاربه به حسب ظاهر صدق نمی‌کند.
با توجه به همین معیار مهم در قصد و انگیزه است که فقها در صدق محاربه نسبت به نزاع‌های گروهی و طایفه‌ای که با انگیزه‌های فاسد در آنها اتفاق می‌افتد تا وقتی که قصد افساد فی الارض و قصد اخلال در امنیت وجود ندارد، اشکال می‌کنند.(فقه الحدودوالتعزیرات،ج۳،ص۵۱۶)
براین اساس بکارگیری سلاح در:
–نزاع‌هایی با انگیزه‌های ناموسی و
— عداوتهای سیاسی مثل درگیری بین نامزدهای انتخاباتی و یا طرفدارانشان و
— درگیری بین طرفین اختلافات حقوقی مثل طلبکار و بدهکار و زن و شوهر، محاربه نیست هرچند به قتل انسان بی‌گناهی بیانجامد و عده‌ای را هم دچار ترس و وحشت کند. مجازات هر یک از این جرائم بر اساس انطباق عناوین مجرمانه دیگری باید تعیین گردد.
@mohammadsorooshmahallati
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. نخستین نفر باشید.
یادداشت، نقد یا دیدگاه خود را بنویسیدبدون ترک این صفحه، برداشت خود را با ما و دیگر خوانندگان در میان بگذارید.