بسم الله الرحمن الرحیم بحثی که اعلام شده جایگاه قرآن در فقه اجتماعی است. من از منظر فقط این جلسه درباره‌ی خود جایگاه قرآن صحبت می‌کنم شاید اگر فرصتی بشود راجع به فقه اجتماعی یک جای مستقلی دارد که نیازمند تبیین مفهومی و تفهمی است که آن را چون فرصت نیست به وقت دیگری موکول می‌کنم. درباره‌ی جایگاه قرآن ابتدائا این نکته را عرض کنم که وقتی ما صحبت از جایگاه قرآن می‌کنیم تبیین نوعی نگرش تاثیرگذار در استنباط در فقه را مدنظر قرار داده ایم و از دو جهت قابل توجه است 1. از التزام به اصالت و منبعیت این کتاب هست یعنی اصالت منبعیت این کتاب در استنباط است طبعا وقتی که داریم اصالت صحبت می‌کنیم منظورمان این است که قرآن تبعی نیست جزئی است ترکیب هم نیست این سه تا مساله رقبایی دارد یعنی این‌که ما داریم صحبت می‌کنیم درباره‌ی منبعیت؛ سه ت جریان را مورد هدف قرار داده ایم 1. کسانی که قائل به عدم حجیت ظواهر قرآن هستند مانند اخباریون 2.کسانی که قائلند قرآن حجیت مستقل ندارد حجیت جمعی دارد به صراحت آقای میرزا مهدی اصفهانی در این مجموعه‌ی رسائلی که نوشته است و به عنوان رسائل قرآن شناخت منتشر شده می‌گوید قرآن…
بسم الله الرحمن الرحیم بحث امشب را شروع می‌کنم با عنوان مبانی اخلاق جامعه یا مبانی اخلاق جامعه‌ای در قرآن کریم برای ما مسلمان‌ها بی تردید نخستین و شاید مهم ترین منبع اخلاق قرآن کریم هست. اگرچه تاریخ زیسته‌ی ما مسلمان‌ها نشان دهنده‌ی نوعی مهجوریت برای قرآن کریم در این زمینه است به گونه‌ای که حتی شاید در درس‌های طلبگی ما حتی در درس‌های خارج ما کمتر به آیات قرآن کریم استدلال می‌شود، اما به لحاظ نظری دست کم قرآن کریم به عنوان نخستین و مهمترین منبع برای اخلاق ما معرفی می‌شود. البته این بحث که آیا واقعا قرآن کریم ماهیت یک کتاب اخلقی را دارد یا ندارد یا اساسا در قرآن کریم چیزی به نامنزاع اخلاقی ما داریم یا نداریم این‌ها مباحث مهمی است ولی موضوع بحث امشب ما نیست. في الجمله این را می‌دانیم که برای همه‌ی ما مسلمان‌ها؛ قرآن کریم بیانگر فضیلت بندی، فضیلت، رذیلت و رذیلت بندی است و ما را نسبت به آموزه‌های اخلاقی ترغیب می‌کند به ما معرفت می‌دهد که چه چیزی اخلاقی است چه چیزی اخلاقی نیست و ما معمولا مستند به آن چه که از قرآن می‌آموزیم درباره‌ی اخلاق داوری می‌کنیم و اخلاق خودمان را بر اساس قرآن کریم…
با بقیه‌ی مذاهب اسلامی متفاوت می‌شویم. فرض کنید بحث زیارت، عزاداری، نوع عبادت شیعه را از سایر مذاهب متمایز می‌کند. آن بخش متمایزکننده‌ی ادیان و مذاهب آن چیزی است که از آن به عنوان مناسک و شعائر یاد می‌شود. طبق یک فهرستی که من برای خودم آماده کردم ده عنوان را می‌شود ذیل این قرار داد و بحث ما پیرامون کارکرد این‌هاست. طهارت است چون طهارت هم جنبه‌ی مقدمی دارد و هم مستقل است مثل غسل روز جمعه خودش یک عبادت مستقل است حالا وضو یا غسل برای نماز آن جنبه‌ی مقدمی دارد اما چون برخی از طهارت‌ها خودش عنوان مستقل دارد می‌شود اورا هم یک موضوع تلقی کرد. طهارت، نماز، روزه، حج، اعتکاف، ادعیه، زیارات، عزاداری، زمان‌های مقدس، مکان‌های مقدس این‌ها چیزهایی است که ما به عنوان مناسک و شعائر یاد می‌کنیم فرض کنید مسجدالحرام یا مسجد کوفه برای شیعه یا کل مساجد نسبت به مسلمان‌ها در نظر بگیریدزمان‌های خاص، عید فطر، عید قربان، نیمه‌ی شعبان، عید غدیر این‌ها چیزهایی است که ذیل عنوان مناسک و شعائر قرار می‌گیرد. ما وقتی نگاه می‌کنیم به منابع دینی برای این‌ها یک سری فوائد یا به تعبیر امروزی کارکرد ذکر کرده مثلاً راجع…
بسم الله الرحمن الرحیم موضوع بحث ما حقوق انسان در قرآن بود که با اشاره به حق حیات عنوان یکی از انواع حق در قرآن کریم بحث را شروع کردیم و بعد به مساله‌ی حق کرامت انسانی یا مکرم بودن انسان پرداختیم که در جلسه‌ی گذشته گفتیم زمینه‌های کرامت انسانی چند چیز است و به آن‌ها اشاره کردیم از جمله بهترین خلقت برای انسان از جمله اعطای اختیار، مسخر کردن عالم یا تسخیر عالم برای انسان، مورد دیگر اعطای جانشینی به انسان و مساله‌ی خلافت اللهی که مورد بحث قرار دادیم. یکی از دوستان اشاره کردند که یکی از این موارد هم بحث مسجود ملائکه بودن است؛ این‌که انسان مسجود ملائکه است این هم باز می‌تواند زمینه‌ی کرامت انسان باشد و در این زمینه آیات متعددی داریم که هم به مساله‌ی مسجود بودن انسان اشاره می‌کند و این را هم یک فضیلت برای انسان می‌داند. از جمله در سوره‌ی مبارکه‌ی بقره می‌فرماید (وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلاَئِكَةِ اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ) که این البته تعبیر آدم است اما از‌آیات دیگر می‌شود استفاده کرد که اختصاص به حضرت آدم ندارد این سجده بر…
بسم‌الله الرحمن الرحیم بحثی که در جلسات قبل در محضر شما عزیزان داشتیم عنوانش بود حقوق انسان در قرآن و بعد از بیان مقدماتی در جلسات گذشته راجع به حق حیات و اهمیت آن از نگاه قرآن ما صحبت کردیم. امروز در ادامة آن بحث‌هایی که داشتیم به یکی از حقوق انسانی که تحت عنوان حق کرامت انسانی یا حق مکرم بودن انسان هست، می‌خواهیم بپردازیم؛ یعنی انسان بعد از این‌که یک حقی دارد و دیگران که باید این حق را رعایت کنند آن هم توجه به اصل حیات و زندگانی او است و نه خودش مجاز است خودکشی کند و نه دیگران مجاز هستند که جان او را بگیرند؛ بعد از حق حیات شاید بشود بگوییم مهمترین حق، حق کرامت است؛ یعنی اول انسان حق وجود دارد بعد حق منزلت و از آیات قرآن کریم این گونه استفاده می‌شود که انسان بماهو انسان مکرم قرار داده شده باکرامت قرار داده شده؛ انسان باید که دیگران انسان را بماهو انسان مورد کرامت قرار بدهند و این کرامت یک امری است که اعطای الهی است و تبدیل به حقی است برای هر انسانی.
بسم الله الرحمن الرحیم بحث ما درباره‌ی حقوق انسان در قرآن بود و به یکی از این موارد ما اشاره کردیم که حق حیات بود. آیات مختلفی که در حرمت قتل چه قتل انسان نسبت به دیگران چه نسبت به خودش، چه نسبت به فرزندان و دیگران بود را مورد توجه قرار دادیم و گفتیم که در آیه‌ی 32 سوره‌ی مبارکه‌ی مائده قرآن کریم تعبیر ویژه‌ای دارد که این تعبیر جای تامل تفسیری دارد و البته به طور کلی می‌شود این گونه استفاده کرد که این آیه‌ی شریفه مساله‌ی حق حیات را بسیار امر عظیم و بزرگی مطرح می‌کند و لذا گرفتن جان انسان‌ها را بسیار عظیم معرفی می‌کند. در این آیه‌ی شریفه که بعد از ذکر داستان‌هابیل و قابیل مطرح شده قرآن می‌فرماید (مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَن قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا وَلَقَدْ جَاء تْهُمْ رُسُلُنَا بِالبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِّنْهُم بَعْدَ ذَلِكَ فِي الأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ) یعنی به‌خاطر آن قضیه‌ای که درباره ی‌هابیل و قابیل و…
بحثی که من به صورت تفسیری در چند شب طراحی شده با عزیزان خواهم داشت، بحث حقوق انسان در قرآن هست. اصل بحث این است که در جامعه‌ی امروز به مساله‌ی حق انسانی توجه ویژه‌ای می‌شود و انسان‌های کره‌ی زمین خودرا نسبت به خیلی از امور محق می‌دانند و مکاتب انسانی به حق انسان به عنوان یک دستاورد بشری تاکید می‌کنند. شاید آن چیزی که تحت عنوان اعلامیه‌ی حقوق بشر یا منشورهایی که به عنوان حقوق شهروندی در دنیای جدید چه در کشور ما و چه در سطح بین الملل مطرح می‌شود بر این اساس است که انسان موجودی است که در این دنیا حقوقی دارد و باید این حقوق مورد توجه قرار بگیرد چه از سوی انسان‌های دیگر چه از سوی دولت‌ها و چه دولت‌ها و ملت‌ها نسبت به یکدیگر باید حقوق یکدیگر را رعایت کنند. شاید بگوییم که در دنیای جدید آن چیزی که تحت عنوان اعلامیه‌ی حقوق بشر یا منشورهایی در حقوق شهروندی ارائه شده نتیجه رنج‌های بشر و نزاع‌های او در قرون وسطی و نتیجه‌ی تلاش‌هایی است که بالاخره انسان سعی کرده بر اساس فکر و تجربه‌ی خودش حقوقی را طراحی کند که بتواندزندگی آرام تری را داشته باشد نزاع‌ها کنار برود گرچه روشن است که هم این…
بسم الله الرحمن الرحیم لازم است در خصوص عنوانی که انتخاب شد و بحثی که حول این عنوان مطرح است یک توضیحاتی داده شود تا نسبت به انتخاب این موضوع و فلسفه‌ی انتخاب این موضوع و آثار و تبعاتی که بر این موضوع مترتب است بیاناتی تقدیم بشود. شاید نوع مباحثی که در این نشست‌ها برگزار می‌شد رنگ و بوی این گونه از بحث‌ها را کمتر داشت ولی یک بحث فلسفی که در فضای اندیشه‌ی هم فلسفه‌ی غرب و هم فلسفه‌ی اسلامی از گذشته‌ی بیش از هزار سال مطرح است را مطرح بکنیم و به صحت به روز‌آمدن این گونه از بحث‌ها و اهمیتی که این بحث‌ها این روزها دارد حوزه‌ی ما، فضلای حوزوی ما و اندیشمندانی که در این رابطه می‌اندیشند فکری دیگر و طرح و برنامه‌ی دیگری را داشته باشد. متاسفانه ما در ارتباط با این گونه از بحث‌هایی که هم در اندیشه‌ی دینی ما بسیار تاکید شده است در بحث معرفت نفس و هم در منابع وحیانی مان بسیار اهتمام فراوانی به این بحث داده شده که انسان شناسی هست؛ کمتر تلاش می‌کنیم و کمتر همت می‌ورزیم و نوع مباحث علمی که در حوزه رایج است به این گونه از بحث‌ها بهای چندانی متاسفانه نمی‌دهند در حالی که در فلسفه‌های غرب و مکاتب غرب…
بسم الله الرحمن الرحیم -من اشاره می‌کنم درباره‌ی موسسه و این کتاب که به عنوان مقدمه نکاتی را عرض کرده باشم.می دانید که یکی از مباحثی که با عنوان‌های مختلفی مثل نظریه پردازی دینی، آزاد اندیشی، کرسی‌های نقد احیاناً مباحث نواندیشانه و نوآوری‌ها در سطح جامعه در کشور ما از دیرباز مطرح بوده، روشن است که الان جامعه‌ی ما مشکلات عدیده‌ای دارد در حوزه‌های مختلف فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و رفع این مشکلات بخشی اش به عهده‌ی قشر فرهیخته و اندیشور جامعه است که بتوانند به لحاظ نظری زمینه‌های رفع مشکل و حل مسائل را فراهم کنند. موسسه‌ی فهیم از موسسه‌های پیشگامی است که نه به صورت ظاهری و کاریکاتوری بلکه به صورت واقعی به دنبال آن بوده که دیدگاه‌ها و نظریات مختلفی که در عرصه‌های مختلف علمی و اجتماعی مطرح است در این‌جا مطرح کند و بتواند که از این رهگذر راهی به سوی پیشرفت علمی و حل مشکلات اجتماعی بردارد. یادی کنیم از امام راحل که می‌فرمودند حوزه‌ها خوب است تلاش کنند و مسائل سالهای آینده‌ی جهان را در نظر بگیرند وپیش از طرح مسائل به حل آن‌ها بپردازند و ما متاسفانه در حل مسائل فعلی مان مانده ایم.
بسم الله الرحمن الرحیم و لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم. الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین. ابتدا تبریک عرض می‌کنم ایام ماه مبارک رمضان و میلاد امام مجتبی علیه‌السلام را که در چند روز قبل گذروندیم، و خصوصاً تسلیت عرض می‌کنم شهادت مرجع بزرگوار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای را و کودکان مظلومی را که در شهر میناب و در سایر شهرها و مدارس محلات در این هفته به شهادت رسیدند؛ و مردم مظلومی که در خاک و خون غلتیدند با این جنگ ظالمانه تحمیلی که از شنبه گذشته آغاز شد و فضای کشور را تغییر داد. شما الان خودتان در همه شهرها می‌بینید، در همین شهر قم که ما مشرف هستیم، همین الان در خیابان‌ها و میادین تجمع مردم را می‌بینید. فضا، فضای پشتیبانی از رزمندگان است، فضای جنگ است، فضا و روحیات مردم، روحیه دفاع و روحیه سلحشوری است.
۴ آبان ۱۴۰۵
جستوجوی گفتوگومحور
سلام! موضوع، نام استاد یا پرسش خود را بنویسید تا مطالب مرتبط را از آرشیو فهیم برایتان پیدا کنم.
